Osteoporoza – objawy, leczenie, profilaktyka

siwa osoba z hantlami

Osteoporoza jest chorobą układu szkieletowego, która staje się coraz większym problemem na świecie. Według statystyk z 2018 roku ponad 2 mln ludzi chorowało na osteoporozę, przy czym stosunek kobiet chorych na osteoporozę do mężczyzn wynosi 3:11. Zwykle po 65. roku życia zaleca się profilaktyczną suplementację, aby zapobiegać chorobie. Osteoporoza prowadzi do zmniejszenia gęstości tkanki kostnej, co objawia się zwiększoną podatnością kości na złamania. Niestety na samym początku osteoporoza może przebiegać bezobjawowo, co czyni ją trudną do wychwycenia. Z tego powodu tak ważna jest profilaktyka.

Osteoporoza – skąd się bierze?

Przyczyny osteoporozy mogą być bardzo różne. Z reguły czynniki ryzyka osteoporozy dzielimy na modyfikowalne oraz niemodyfikowalne. Choroba występuje u osób starszych, jednak bardzo często pojawia się również jako rezultat menopauzy bądź zaburzeń wchłaniania, stosowanych leków (na przykład glikokortykosteroidów) oraz chorób takich jak nadczynność przytarczyc2.

U osób starszych bardzo często występują niedobory witaminy D, a co za tym idzie – zmniejszone wchłanianie wapnia, stąd każde unieruchomienie może powodować utratę gęstości kości i demineralizację. Poza tym w starszym wieku upadki są dużo częstsze przez wzgląd na problemy z koordynacją oraz ograniczoną sprawność ruchową3. Kobiety zaczynają tracić gęstość kości w młodszym wieku i dużo szybciej niż mężczyźni. Powyżej 50. roku życia kobiety 4 razy częściej chorują na osteoporozę, w porównaniu do mężczyzn i dwa razy częściej zmagają się z osteopenią4. U kobiet po menopauzie występuje zmniejszone wchłanianie wapnia, czego przyczyną jest zmniejszone wydzielanie estrogenu5.

Osteoporoza może być również dziedziczona. Według statystyk w przypadku kobiet powyżej 35. roku życia, jeśli w rodzinie wystąpiła osteoporoza, ryzyko zachorowania jest dwukrotnie wyższe. Jeśli choroba wystąpiła u dwóch lub więcej członków rodziny, ryzyko to może wzrosnąć nawet czterokrotnie6. Oprócz tego większe ryzyko wystąpienia osteoporozy może wystąpić w przypadku wątłej budowy ciała czy złego stanu zdrowia7.

Istnieją również tak zwane modyfikowalne czynniki ryzyka. Należy do nich na przykład niedobór witaminy D, która bierze udział we wchłanianiu wapnia. Niedobory witaminy D skutkują zmniejszoną gęstością kości, prowadząca do osteoporozy i złamań, zaburzeniami mineralizacji kości, które w dłuższej perspektywie mogą prowadzić do osteomalacji oraz osłabieniem mięśni, które powodują upadki i złamania. Status witaminy D jest związany z gęstością mineralną kości. Suplementacja witaminą D może zwiększyć gęstość mineralną kości8.

Kolejnym czynnikiem ryzyka jest palenie tytoniu. Osteoporoza występuje częściej u osób, które paliły papierosy przez dłuższy czas9. U palaczy zmniejszona jest gęstość kości, co prowadzi do zwiększonego ryzyka złamań10. Spożywanie alkoholu, tak samo jak palenie, wpływa na zwiększone ryzyko wystąpienia osteoporozy11. Choroby towarzyszące oraz zażywane leki również mogą mieć wpływ na ryzyko osteoporozy poprzez zmniejszanie gęstości kości. Leki mające wpływ na kości to między innymi glikokortykosteroidy, niektóre leki przeciwpadaczkowe, heparyna oraz metotreksat12. Ważne w zachowaniu prawidłowej mineralizacji kości są ćwiczenia fizyczne. Dlatego unieruchomienie czy siedzący tryb życia mogą zwiększać ryzyko złamań. Ćwiczenia mają również dodatkowe korzyści, takie jak zwiększona siła mięśni i lepsza koordynacja, które zmniejszają ryzyko urazu prowadzącego do złamań osteoporotycznych13.

Osteoporoza: objawy

Osteoporoza jest poważną chorobą, która przez całe lata może nie dawać żadnych objawów, dlatego warto poznać jej symptomy, żeby zareagować już na samym początku.

Łamliwość kości

Łamliwość kości jest jednym z głównych objawów osteoporozy. Niestety osteoporoza na samym początku nie daje objawów i dopiero pierwsze złamanie prowadzi do odpowiedniej diagnozy. Każde złamanie w większym miejscu szkieletu u osób powyżej 50. roku życia, niezależnie od tego, czy wystąpiło po urazie, czy też bez przyczyny, powinno skłaniać do diagnostyki w kierunku osteoporozy14.

Bóle w kręgosłupie

Bóle kręgosłupa są bardzo częste w przebiegu osteoporozy. Ból przeważnie ma charakter tępy, może być okresowy bądź utrzymywać się stale, nawet podczas spoczynku15. Bóle kręgosłupa mogą być spowodowane mikrozłamaniami bądź osłabieniem kości, a biorąc pod uwagę, że kręgosłup pełni kluczową rolę w naszym organizmie i w utrzymaniu pionowej postawy, może on najbardziej ucierpieć.

Nagły, ostry ból w kręgach

Nagłe, silne bóle w kręgach i nie tylko zazwyczaj są objawem złamania16. Zmniejszona gęstość kości powoduje ich osłabienie i zmniejszoną wytrzymałość, co może prowadzić do złamań w przypadku nadmiernej masy ciała bądź podczas czynności zbyt obciążających.

Brak apetytu i wzdęcia

Złamania w okolicy lędźwiowej poprzez zmniejszanie objętości między żebrami a miednicą, mogą powodować zmiany w ułożeniu narządów jamy brzusznej. Prowadzi to głównie do wystąpienia uciążliwych wzdęć i bóli brzucha, a także może powodować zaparcia. Chorzy na osteoporozę bardzo często narzekają również na zmniejszony apetyt i zbyt wczesne uczucie sytości17.

osoba trzymająca rękę na plecach

Rozpoznanie

Badanie osteoporozy opiera się na badaniu gęstości kości. Badanie wykonuje się za pomocą badania densytometrycznego DXA, które obrazuje gęstość mineralną kości, czyli BMD18. Rozpoznanie opiera się na porównaniu gęstości mineralnej kości z osobami zdrowymi tej samej rasy i płci. Według kryteriów WHO i Międzynarodowej Fundacji Osteoporozy19:

  • · T > -1 – zdrowa osoba,
  • · T między -1 a -2,5 – osteopenia,
  • · T ≤ -2,5 – osteoporoza.

Rodzaje osteoporozy

Lekarz może rozpoznać podczas badania dwa typy osteoporozy. Osteoporoza wtórna do chorób współistniejących bądź zażywanych leków oraz osteoporoza pierwotna, którą dzielimy na20,21:

  • · Typ I, czyli osteoporozę postmenopauzalną – jest typowa dla kobiet pomiędzy 45. a 65. rokiem życia, głównie z powodu utraty funkcji jajników i niedoboru estrogenów, dotyczy głównie trzonów kręgów.
  • · Typ II, czyli tak zwaną osteoporozę starczą – u osób w wieku 70-75 lat spowodowana zmniejszoną podażą wapnia i witaminy D, zmniejszoną absorpcją jelitową, zmniejszoną produkcją i metabolizmem witaminy D w organizmie oraz procesem starzenia.

Leczenie

Leczenie osteoporozy polega na poprawie jakości kości oraz zwiększeniu ich gęstości, co ma zapobiec złamaniom. Najczęściej stosowanymi lekami są bifosfoniany, które zapobiegają rozkładowi komórek kostnych. Wykorzystanie tych leków w profilaktyce i leczeniu osteoporozy wiąże się z redukcją złamań kręgów nawet o 40-70% oraz kości udowej o 40-50%22.

osoba trzymająca się za stopę

Profilaktyka przeciw osteoporozie

W profilaktyce przeciwko osteoporozie zalecana jest aktywność fizyczna oraz odpowiednia dieta, bogata w witaminę D3 i wapń. Warto również zadbać o wyeliminowanie wcześniej wymienionych modyfikowalnych czynników ryzyka. Każda kobieta po menopauzie oraz mężczyzna po przekroczeniu 65. roku życia powinni zadbać o suplementację witaminy D3 800 IU na dobę oraz wapnia w dawce 1200 mg/dobę. Musimy jednak pamiętać, że jeśli doszło już do złamań osteoporotycznych, sama suplementacja jest niewystarczająca, dlatego lekarz zleci również leczenie farmakologiczne. Dawka witaminy D powinna być zwiększona u osób otyłych bądź z ciemniejszą karnacją, a także w okresie jesienno-zimowym, u osób mających inne choroby zaburzające metabolizm witaminy D oraz osób stosujących kremy z filtrem ochronnym. Suplementy warto spożywać wraz z posiłkiem, aby zapewnić sobie jak najlepsze wchłanianie witaminy D2.

Przypisy

  1. NFZ Raport o zdrowiu. Osteoporoza. 2019.
  2. Akkawi I., Zmerly H., Osteoporosis: Current Concepts. Joints. 2018;6(2):122–127.
  3. Zob. NFZ Raport… 2019.
  4. Alswat K.A., Gender Disparities in Osteoporosis. J Clin Med Res. 2017;9(5):382–387.
  5. Gallagher J.C., Riggs B.L., DeLuca H.F., Effect of estrogen on calcium absorption and serum vitamin D metabolites in postmenopausal osteoporosis. J Clin Endocrinol Metab. 1980;51(6):1359–1364.
  6. Zob. NFZ Raport… 2019.
  7. Zob. NFZ Raport… 2019.
  8. Lips P., van Schoor N.M., The effect of vitamin D on bone and osteoporosis. Best Pract Res Clin Endocrinol Metab. 2011;25(4):585–591.
  9. Brook J.S., Balka E.B., Zhang C., The smoking patterns of women in their forties: their relationship to later osteoporosis. Psychol Rep. 2012;110(2):351–362.
  10. Ward K.D., Klesges R.C., A meta–analysis of the effects of cigarette smoking on bone mineral density. Calcif Tissue Int. 2001;68(5):259–270.
  11. Kanis J.A., Johansson H., Johnell O., et al. Alcohol intake as a risk factor for fracture. Osteoporos Int. 2005;16(7):737–742.
  12. Zob. NFZ Raport… 2019.
  13. Todd J.A., Robinson R.J., Osteoporosis and exercise. Postgrad Med J. 2003;79(932):320–323.
  14. Sözen T., Özışık L., Başaran N.Ç., An overview and management of osteoporosis. Eur J Rheumatol. 2017;4(1):46–56.
  15. Lewandowski B., Kita K., Kita J., i wsp.: Osteoporoza – część 1. [w:] Nowa Medycyna 3/2004.
  16. Zob. Lewandowski B.: Osteoporoza… 2004.
  17. Zob. Sözen T.: An overview… 2017.
  18. Rachner T.D., Khosla S., Hofbauer L.C., Osteoporosis: now and the future. Lancet. 2011;377(9773):1276–1287.
  19. Ivanova S., Vasileva L., Ivanova S., Peikova L., Obreshkova D., Osteoporosis: Therapeutic Options. Folia Med (Plovdiv). 2015;57(3–4):181–190.
  20. Zob. Akkawi I.: Osteoporosis… 2018.
  21. Zob. Ivanova S.: Osteoporosis… 2015.
  22. Zob. Khosla S.: Osteoporis… 2017.
  23. Marcinowska–Suchowierska E., Sawicka A.: Wapń i witamina D w prewencji złamań osteoporotycznych. Postępy Nauk Medycznych 2012; 25(3): 273–279.

Bibliografia

  1. Bhan A., Rao A.D., Rao D.S., Osteomalacia as a result of vitamin D deficiency. Endocrinol Metab Clin North Am. 2010;39(2): 321-331
  2. Uday S., Högler W., Spot the silent sufferers: A call for clinical diagnostic criteria for solar and nutritional osteomalacia. J Steroid Biochem Mol Biol. 2019;188:141-146
  3. Lips P., van Schoor N.M., The effect of vitamin D on bone and osteoporosis. Best Pract Res Clin Endocrinol Metab. 2011;25(4):585-591.
  4. Minisola S., Colangelo L., Pepe J., Diacinti D., Cipriani C., Rao S.D., Osteomalacia and Vitamin D Status: A Clinical Update 2020. JBMR Plus. 2020;5(1):e10447.
  5. Bhan A., Qiu S., Rao S.D., Bone histomorphometry in the evaluation of osteomalacia. Bone Rep. 2018;8:125-134